*Nguồn: Tuổi Trẻ Cuối Tuần
Trên vùng đất B’Lao (Lâm Đồng), một doanh nghiệp đã dành nhiều năm kiên tâm xây dựng một mạng lưới hơn 1.500 nông hộ để kiểm soát chất lượng cà phê ngay từ vùng nguyên liệu.
Trên con đường trở thành một nhà xuất khẩu café robusta lớn, Golden Robusta đã giúp cà phê Robusta thoát “bẫy giá thấp”, dù vẫn đối mặt nhiều thách thức về chi phí và thị trường.
Niên vụ 2024 – 2025, Golden Robusta đã xuất khẩu 20.000 tấn cà phê nhân xanh sang châu Âu, Hàn Quốc, Nhật Bản – những thị trường được coi là khó tính hàng đầu.
Nhưng đằng sau con số ấy không chỉ là câu chuyện mở rộng quy mô, mà là hành trình kiến tạo một hệ sinh thái cà phê tương hỗ, nơi doanh nghiệp và hơn 1.500 nông hộ cùng phát triển và chia sẻ giá trị, đưa dòng cà phê Robusta thoát khỏi mặc định cà phê giá trị thấp.
NHỮNG “CÔ CHÚ NÔNG HỘ” GẮN BÓ
Nhà xưởng của Golden Robusta nằm ở Khu công nghiệp Lộc Sơn thuộc Bảo Lộc, Lâm Đồng – trên vùng đất B’Lao nổi danh về chất lượng cà phê Robusta.
Từ những ngày đầu đặt chân đến đây, Golden Robusta đã không chọn con đường phát triển đơn lẻ. Họ xây dựng một mạng lưới liên kết chặt chẽ với nông dân – những người trực tiếp quyết định chất lượng hạt cà phê từ khâu trồng và thu hái.
Chị Phạm Thị Hồng Đào (Trưởng bộ phận chứng nhận của Golden Robusta) nhắc đến những người nông dân bằng một cái tên thân mật “những cô chú nông hộ”. Cách gọi ấy phản ánh triết lý vận hành của họ: nông dân không phải là nhà cung cấp, mà là đối tác trong cùng một hệ sinh thái.
Trong khu vườn rộng 10 ha của bà Đoàn Thị Cậy (63 tuổi, ngụ phường 1, Bảo Lộc), mối liên kết này được thể hiện rõ nét. Gắn bó 3 năm nay với chương trình hợp tác đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu châu Âu, năm đầu, bà Cậy được hướng dẫn tham gia chương trình truy xuất mã vùng trồng, “ghim” địa chỉ vườn lên bản đồ.
Ngoài việc được bao tiêu với giá cao hơn giá thị trường khoảng trên dưới 1.000 đồng/kg, hằng năm, bà Cậy được cộng thưởng theo chương trình CRA (Canh tác cà phê thông minh – Climate Resilient Agriculture) – giúp bà thoát khỏi tình trạng bấp bênh của những mùa vụ trước, vững tâm canh tác trên mảnh đất cha mẹ để lại.
“Tôi biết thêm nhiều kỹ thuật mới, học cách bón phân đầu mùa và cuối mùa phù hợp để quả chín đều, cách tưới và canh sản lượng bình quân để dưỡng cây lâu dài – bà Cậy nói – Làm đúng quy trình thì đầu ra ổn định, giá tốt, mình yên tâm gắn bó lâu dài”.
Theo ông Đinh Hữu Vinh, Tổng giám đốc Công ty Cổ phần Golden Robusta, bà Cậy là một trong những nông hộ điển hình mà công ty đang nhân rộng không chỉ ở Bảo Lộc mà ở những nơi khác của Lâm Đồng, trong dự án làm cà phê đạt chứng nhận tiêu chuẩn châu Âu, đảm bảo tiêu chuẩn xuất khẩu.
Đây là mô hình điển hình từ tiêu chuẩn cây giống đến kỹ thuật canh tác, thu hoạch, đảm bảo yếu tố truy xuất nguồn gốc, nơi những nông dân như bà Cậy, vốn có kinh nghiệm lâu năm, sau quá trình hợp tác đã tận dụng tốt nguồn phân bón hữu cơ, cải tạo đất, đạt chất lượng hạt đầy và chắc, khâu thu hái tỉ lệ chín cao…
Với cách làm này, sản lượng cà phê đạt chất lượng xuất khẩu châu Âu của công ty đã đạt 12.000 tấn năm 2025, hướng tới sản lượng 20.000 tấn năm 2026. Golden Robusta không áp đặt một mô hình cứng nhắc, mà kết hợp kinh nghiệm lâu năm của nông dân với tiêu chuẩn quốc tế như 4C, Rainforest Alliance (RA), và các yêu cầu của EUDR về truy xuất nguồn gốc, chống phá rừng… Từ đó, một chuỗi giá trị khép kín dần hình thành, nơi mỗi mắt xích đều được nâng cấp.
Hợp tác xã The Coffee Farmer bắt đầu làm việc với Golden Robusta trong vụ mùa 2025-2026 để mở rộng mạng lưới nông dân liên kết sản xuất cà phê Robusta chất lượng cao. “Làm cà phê ngon mà đầu ra không ổn định, giá trị sản phẩm bấp bênh thì nông dân cũng không đi cùng mình – Anh Vũ Minh Thái, đại diện The Coffee Farmer cho biết – Golden Robusta giúp chúng tôi đưa cà phê chất lượng cao đến người tiêu dùng. Còn chúng tôi tập trung đi tìm người đồng hành tin cậy trong từng khu vườn”.
Liên kết sản xuất nông sản không chỉ khó đối với cây cà phê mà ở bất kỳ lĩnh vực nào, và niềm tin trở thành “chất keo” quan trọng nhất trong hệ sinh thái này.
“Tiền hay đất đai chỉ là một phần trong câu chuyện. Điều quyết định là nông dân, hợp tác xã, đơn vị thu mua phân phối có tin nhau để đi đường dài hay không. May mắn, hệ sinh thái mà chúng tôi đang xây dựng tin nhau nhiều hơn cả tờ hợp đồng ký mỗi năm”, anh Thái nói.
ĐƯỜNG TỚI MỤC TIÊU 40.000 TẤN/NĂM
Sáng sớm, bên trong nhà máy chế biến cà phê nhân xanh xuất khẩu của Golden Robusta, giữa tiếng ồn của những loại máy tách tạp chất, máy sàng, phân loại, đánh bóng…, những hạt Robusta từ từ biến hình. Dù quy trình hầu hết là tự động hóa, các công nhân tay nghề cao của từng bộ phận vẫn theo dõi sát sao từng khâu.
Trong công đoạn quan trọng, nếm chất lượng hạt (cupping) – phương pháp chuẩn hóa toàn cầu để đánh giá chất lượng hạt cà phê, chị Nguyễn Thị Thủy, trưởng phòng chất lượng, làm việc với những ly cà phê đã rang xay, tuần tự ngửi bột khô, rót nước nóng để ngửi hương ướt, “phá” lớp bề mặt rồi hớt bọt, nếm…rồi ghi chép tỉ mỉ các số liệu về độ ẩm, độ dày hương vị, độ đắng, hậu vị…
Theo ông Đinh Hữu Vinh, năm 2010 khi công ty ông xây dựng nhà máy nơi đây, sản lượng xuất khẩu của họ mới khoảng 4.000 – 5.000 tấn/năm. Nhưng đến niên vụ 2024-2025, Goldan Robusta đạt xấp xỉ 30 ngàn tấn và xuất đi 20.000 tấn – tốc độ tăng trưởng 300%. Niên vụ 2025-2026, họ dự kiến đạt hơn 40 ngàn tấn và xuất 30.000 – 36.000 tấn sang châu Âu, Mỹ, Hàn Quốc, Nhật Bản, Đài Loan…
“Thương hiệu chúng tôi trước đây là Golden Coffee, nay định vị thành Golden Robusta. Nhiều khách hàng châu Âu đã trực tiếp liên hệ mua hàng thông qua thao tác truy xuất nguồn gốc, không thông qua bên thứ ba”, ông Vinh nói.
Tại nhà máy ở Bảo Lộc, quy trình sản xuất khép kín từ sàng lọc, đánh bóng đến thử nếm (cupping) được vận hành nghiêm ngặt. Mỗi lô cà phê đều được đánh giá kỹ lưỡng về hương, vị, độ ẩm và hậu vị – những yếu tố quyết định khả năng cạnh tranh trên thị trường cao cấp. Nhưng với Golden Robusta, kiểm soát chất lượng chỉ là bước đầu. Mục tiêu lớn hơn là thoát khỏi mô hình xuất khẩu thô.
Họ bắt đầu bằng cách lắng nghe và đáp ứng nhu cầu đa dạng của nhiều đối tác, từ các nhà cà phê rang xay nhỏ lẻ đến quy mô lớn, cà phê hòa tan, cà phê chất lượng cao bày bán ở chuỗi bách hóa, siêu thị…
“Chúng tôi muốn tăng cường phát triển dòng cà phê chất lượng cao – ông Vinh nói – cafe Robusta Việt Nam chiếm khoảng 95% tổng sản lượng cà phê cả nước, trước đây vẫn định vị giá là dòng thấp. Dù sản lượng xuất khẩu lớn nhưng lợi nhuận mang lại cho toàn bộ chuỗi cung ứng của người nông dân từ sản xuất, phân phối cho đến xuất khẩu là chưa đáng kể. Vì vậy, làm sao nâng cao được giá trị cà phê nói chung và Robusta nói riêng là điều chúng tôi rất trăn trở”.
Trong 3 năm qua, họ xây dựng ở Bảo Lộc nhà máy cà phê hòa tan, nhà máy phối trộn, đồng thời mở rộng sản lượng cà phê nhân xanh xuất khẩu. Tất cả nhằm tận dụng vùng nguyên liệu, trở thành đầu mối vừa hỗ trợ tiêu thụ cho nhà nông vừa truyền tải thông điệp nâng cao chất lượng cà phê Việt.
“Nếu thu mua tại chỗ hạt cà phê chất lượng cao rồi sản xuất, chúng tôi sẽ khuyến khích được bà con tham gia trồng, thu hoạch và sơ chế, nâng cao giá trị sản phẩm, tuân thủ yêu cầu thị trường về các yếu tố truy xuất nguồn gốc, đảm bảo và các tiêu chuẩn khắt khe về phòng chống phá rừng, dư lượng carbon… “, ông Vinh nói.
Từ năm 2023, họ bắt đầu đi vào các sản phẩm chế biến sâu. Sau một năm thử nghiệm hợp tác với các chuyên gia phát triển dòng cà phê rang xay và cà phê hòa tan, họ lạc quan nhận thấy giá trị gia tăng trong dòng này khá cao.
“Chúng tôi lấy hạt cà phê Robusta là nền tảng kinh doanh, bước vào cuộc cạnh tranh khốc liệt hiện tại của thị trường cà phê, đặt mục tiêu 5 năm đạt vị thế top 4 nhãn hàng cà phê hòa tan tại Việt Nam, góp phần tạo việc làm cho lao động địa phương, nâng tầm vị thế cà phê Robusta.
Mục tiêu quan trọng nhất là xây dựng thương hiệu hạt cà phê Robusta Việt Nam”, ông Khắc Tùng, Giám đốc Kinh doanh của Golden Robusta nói.
Mong muốn đẩy mạnh chế biến sâu cà phê Robusta thay vì xuất khẩu thô không chỉ là riêng của doanh nghiệp này mà còn là định hướng chung của toàn ngành café Việt.
Rào cản lớn nhất hiện nay không phải công nghệ hay năng lực sản xuất, mà là khả năng xây dựng thị trường tiêu thụ ổn định cho sản phẩm chế biến sâu. Nếu tiếp tục phụ thuộc vào giá cà phê thô, toàn bộ chuỗi giá trị sẽ đối mặt rủi ro lớn khi thị trường biến động.
Ông Tạ Sơn Đông, thành viên HĐQT Golden Robusta, nhìn nhận việc doanh thu thời gian qua tăng mạnh chủ yếu đến từ giá cà phê tăng cao, chưa phải từ giá trị chế biến.
“Nếu cà phê Robusta của Việt Nam nói chung và từ Lâm Đồng nói riêng chỉ mua bán bám vào giá của các sàn tại Anh và Mỹ thì chúng ta bị lệ thuộc, không thoát ra được câu chuyện bán thô và ở tầng thấp nhất của tháp giá trị. Chỉ khi nào người làm cà phê tại Việt Nam nhìn nhận đúng giá trị của cà phê Robusta, chăm chút cho chất lượng của cà phê Robusta thì mới thực sự đưa ngành cà phê lên một tầng nấc mới với giá trị cao hơn. Giá trị đó đến từ chế biến sâu, từ sự gia công chăm chút từ người trồng cho đến người sơ chế, rang xay và xây dựng sản phẩm” – ông Đông nhận định.
Chiến lược của Golden Robusta cho thấy một hướng đi khác của ngành cà phê: nâng giá trị bắt đầu từ vùng nguyên liệu và cách tổ chức sản xuất. Khi nông dân được tham gia chuỗi giá trị có kiểm soát, chất lượng hạt cà phê sẽ được cải thiện đồng đều. Đây là điều kiện tiên quyết để Robusta bước vào các phân khúc cao hơn.
Link bài báo: https://cuoituan.tuoitre.vn/nhung-nguoi-dinh-vi-hat-vang-robusta-o-xu-b-lao-20260428153217829.htm
